Rolnicy coraz częściej stają przed pytaniem: jak wykorzystać ziemię, żeby produkowała nie tylko plony, ale też energię? Odpowiedzią na to pytanie jest agrofotowoltaika (z angielskiego agrivoltaics albo agri-PV) – koncepcja podwójnego wykorzystania gruntu, w której uprawy rolne lub wypas zwierząt odbywają się jednocześnie z produkcją energii elektrycznej z paneli fotowoltaicznych zamontowanych nad ziemią lub między rzędami roślin.
To podejście różni się zasadniczo od klasycznej fotowoltaiki naziemnej, w której panele montowane są nisko nad ziemią, a sam grunt pod instalacją wyłączony jest z produkcji rolnej (poza ewentualnym obsiewem trawą czy roślinami miododajnymi). W agrofotowoltaice konstrukcja jest zaprojektowana tak, by pod panelami lub między nimi nadal można było prowadzić uprawę, wypasać zwierzęta albo w inny sposób użytkować ziemię rolniczo.
W tym artykule wyjaśniamy, na czym polega agrofotowoltaika, jakie są jej główne warianty, jakie korzyści i wyzwania się z nią wiążą oraz jak wypada na tle klasycznej fotowoltaiki naziemnej, która od lat z powodzeniem działa w polskim rolnictwie. Więcej o naszej ofercie dla gospodarstw rolnych znajdziesz na stronie fotowoltaika dla rolnictwa.
1. Czym jest agrofotowoltaika
Agrofotowoltaika to sposób zagospodarowania gruntu rolnego, w którym instalacja fotowoltaiczna i produkcja rolna współistnieją na tej samej powierzchni. Kluczowa różnica względem standardowej instalacji naziemnej polega na wysokości i rozstawie konstrukcji nośnej – w agri-PV panele montuje się zwykle wyżej nad ziemią (często na wysokości kilku metrów) lub w taki sposób, żeby między rzędami paneli pozostawało wystarczająco dużo miejsca i światła dla upraw.
Idea agrofotowoltaiki narodziła się z obserwacji, że zarówno rośliny, jak i panele PV konkurują o tę samą przestrzeń i to samo światło słoneczne – ale niekoniecznie muszą się wzajemnie wykluczać. Odpowiednio zaprojektowana instalacja pozwala część promieniowania słonecznego przepuścić do roślin rosnących pod spodem, a resztę wykorzystać do produkcji prądu.
Doświadczenie PV SOLARIN: W naszej ponad 10-letniej praktyce montażowej w województwach małopolskim, śląskim, podkarpackim i świętokrzyskim najczęściej realizujemy klasyczne instalacje naziemne dla gospodarstw rolnych. Agrofotowoltaikę traktujemy jako rozwiązanie rozwojowe – śledzimy ten temat i doradzamy klientom, kiedy warto go rozważyć, a kiedy prostsza instalacja naziemna lub dachowa będzie bardziej opłacalna.
2. Typy rozwiązań agrofotowoltaicznych
W praktyce agrofotowoltaika przybiera kilka podstawowych form konstrukcyjnych, różniących się wysokością montażu, orientacją paneli i stopniem przepuszczalności światła.
Panele na wysokich konstrukcjach
Panele montowane są na słupach na wysokości pozwalającej na swobodny przejazd maszyn rolniczych oraz normalny wzrost upraw pod spodem. To rozwiązanie stosuje się też nad pastwiskami, gdzie dodatkowo zapewnia zwierzętom (np. owcom) naturalny cień w upalne dni. Wymaga solidniejszej, a więc droższej konstrukcji nośnej niż standardowa instalacja naziemna.
Panele pionowe (często bifacjalne)
Panele dwustronne (bifacjalne) montowane pionowo, ustawione w rzędach między pasami upraw. Taka konstrukcja generuje energię z obu stron panelu (rano i po południu), zajmuje relatywnie wąski pas gruntu i pozwala maszynom rolniczym swobodnie poruszać się między rzędami. Sprawdza się dobrze przy niektórych uprawach polowych oraz na pastwiskach.
Panele półprzezroczyste
Rozwiązanie stosowane głównie w uprawach wymagających częściowego zacienienia (np. niektóre uprawy sadownicze czy jagodowe) – panele przepuszczają część światła, redukując jednocześnie nadmierne promieniowanie i przegrzewanie roślin. To wciąż rozwiązanie niszowe i relatywnie kosztowne, stosowane głównie w uprawach o wysokiej wartości.
3. Korzyści z łączenia rolnictwa z fotowoltaiką
Agrofotowoltaika oferuje kilka potencjalnych korzyści, które wykraczają poza samą produkcję energii elektrycznej.
- Dodatkowy dochód z tej samej działki – grunt nie jest wyłączany z produkcji rolnej, generuje jednocześnie przychód z energii i z plonów lub wypasu
- Częściowa ochrona upraw – panele mogą ograniczać nadmierne nasłonecznienie w okresach upałów oraz chronić rośliny przed gradem czy silnymi opadami
- Ograniczenie parowania wody z gleby – częściowe zacienienie zmniejsza tempo odparowywania wilgoci z powierzchni ziemi, co w okresach suszy może mieć znaczenie dla kondycji upraw (więcej o powiązanym temacie piszemy w artykule o fotowoltaice a suszy i nawadnianiu pól)
- Dywersyfikacja źródeł przychodu gospodarstwa – mniejsza zależność od wahań cen płodów rolnych
W wielu przypadkach agrofotowoltaika może też ułatwić uzyskanie akceptacji społecznej dla instalacji PV na terenach rolnych, ponieważ grunt formalnie i faktycznie pozostaje użytkowany rolniczo, a nie zamieniany wyłącznie na cele energetyczne.
4. Wyzwania i ograniczenia agrofotowoltaiki
Mimo licznych zalet, agrofotowoltaika wiąże się też z konkretnymi wyzwaniami, które warto rozważyć przed podjęciem decyzji.
Wyższy koszt konstrukcji
Podniesienie paneli na odpowiednią wysokość lub zastosowanie specjalnych konstrukcji pionowych oznacza więcej stali, głębsze fundamenty i bardziej skomplikowany montaż niż w przypadku standardowej instalacji naziemnej, gdzie panele montuje się nisko, na prostszych stelażach. To przekłada się na wyższy koszt inwestycyjny w przeliczeniu na 1 kWp mocy zainstalowanej.
Dostosowanie maszyn rolniczych
Rozstaw słupów, wysokość konstrukcji i szerokość przejazdów muszą być zaplanowane z uwzględnieniem gabarytów maszyn używanych w gospodarstwie – kombajnów, opryskiwaczy, ciągników z osprzętem. Błędy na etapie projektowania mogą skutkować tym, że część sprzętu nie zmieści się między rzędami konstrukcji.
Kwestie formalne
Temat klasyfikacji gruntu i warunków zabudowy przy instalacjach agrofotowoltaicznych bywa złożony i różni się w zależności od lokalizacji, rodzaju gruntu oraz aktualnie obowiązujących przepisów i interpretacji lokalnych urzędów. Zdecydowanie zalecamy sprawdzenie aktualnego stanu prawnego bezpośrednio w urzędzie gminy lub starostwie właściwym dla działki, zanim zapadnie decyzja inwestycyjna – przepisy i praktyka ich stosowania mogą się zmieniać.
Ważne: Nie zalecamy podejmowania decyzji inwestycyjnej wyłącznie na podstawie ogólnych informacji z internetu. Kwestie klasyfikacji gruntu, ewentualnej zmiany przeznaczenia oraz warunków zabudowy warto zawsze zweryfikować indywidualnie z właściwym urzędem gminy lub starostwem, najlepiej na etapie planowania inwestycji.
5. Kwestie formalne – co warto sprawdzić
Zanim zdecydujesz się na agrofotowoltaikę, warto przejść przez kilka kroków weryfikacyjnych:
- Sprawdzić aktualną klasyfikację działki i ewentualne wymogi dotyczące zachowania funkcji rolniczej gruntu
- Skonsultować się z lokalnym urzędem gminy lub starostwem w sprawie warunków zabudowy dla konstrukcji agrofotowoltaicznej
- Zweryfikować dostępne programy wsparcia dla instalacji PV w rolnictwie – aktualny przegląd znajdziesz na stronie Dofinansowania, w tym informacje o Grancie OZE BGK
- Rozważyć, czy dla danego gospodarstwa nie będzie prostszym i tańszym rozwiązaniem klasyczna instalacja naziemna lub dachowa – więcej w artykule o fotowoltaice na gruncie kontra na dachu w rolnictwie
Jeśli program Mój Prąd 7.0 jest dla Ciebie punktem odniesienia, sprawdź na bieżąco jego aktualny status i warunki – zasady dofinansowań zmieniają się z każdym naborem.
6. Agrofotowoltaika a klasyczna fotowoltaika naziemna
Dla większości gospodarstw rolnych w Polsce klasyczna fotowoltaika naziemna – panele montowane nisko, na prostych konstrukcjach, na wydzielonej części działki – wciąż pozostaje prostszym, tańszym i sprawdzonym rozwiązaniem. Agrofotowoltaika jest zdecydowanie bardziej rozpowszechniona w Europie Zachodniej, gdzie funkcjonuje od dłuższego czasu na większą skalę, natomiast w Polsce to wciąż rozwijający się, stosunkowo nowy trend.
| Cecha | Fotowoltaika naziemna klasyczna | Agrofotowoltaika |
|---|---|---|
| Koszt konstrukcji | Niższy | Wyższy |
| Możliwość dalszej uprawy gruntu | Ograniczona (zwykle trawa, rośliny miododajne) | Tak, uprawa lub wypas między/pod panelami |
| Złożoność projektu | Niższa | Wyższa (dostosowanie do maszyn, upraw) |
| Dojrzałość rynku w Polsce | Wysoka, sprawdzone rozwiązanie | Niska, rynek raczej na wczesnym etapie rozwoju |
Wybór między jednym a drugim rozwiązaniem zależy od konkretnej sytuacji gospodarstwa – dostępnej powierzchni, rodzaju upraw, budżetu inwestycyjnego i celów właściciela. Dla gospodarstw o dużym zapotrzebowaniu na energię, np. z chłodniami czy suszarniami, warto też zapoznać się z artykułem o instalacjach PV o dużych mocach w gospodarstwach rolnych. Jeśli natomiast zastanawiasz się nad fotowoltaiką dla innego typu obiektu wielkopowierzchniowego, sprawdź też nasz artykuł o fotowoltaice dla centrów logistycznych.
Zastanawiasz się nad fotowoltaiką w swoim gospodarstwie?
Podpowiemy, czy w Twojej sytuacji lepiej sprawdzi się klasyczna instalacja naziemna, dachowa, czy warto rozważyć rozwiązania agrofotowoltaiczne.
Zamów bezpłatną konsultacjęFAQ – najczęstsze pytania o agrofotowoltaikę
Czy agrofotowoltaika jest już powszechna w Polsce?
Nie, to wciąż nowy i dopiero rozwijający się trend. W Polsce zdecydowanie częściej stosuje się klasyczną fotowoltaikę naziemną lub dachową w rolnictwie. Agrofotowoltaika jest znacznie bardziej rozpowszechniona w Europie Zachodniej, gdzie funkcjonuje na większą skalę od dłuższego czasu.
Czy pod panelami agrofotowoltaicznymi można normalnie uprawiać rośliny?
Tak, to właśnie idea tego rozwiązania – konstrukcja jest projektowana tak, by pozostawić roślinom wystarczająco dużo światła i przestrzeni do wzrostu, a maszynom rolniczym możliwość swobodnego przejazdu. Dobór odpowiednich upraw i rozstawu paneli wymaga jednak indywidualnego zaplanowania.
Czy agrofotowoltaika wymaga zmiany klasyfikacji gruntu?
To zależy od konkretnej lokalizacji, rodzaju gruntu i aktualnie obowiązujących przepisów oraz ich interpretacji przez lokalny urząd. Zdecydowanie warto to sprawdzić indywidualnie w gminie lub starostwie właściwym dla danej działki, zanim podejmie się decyzję inwestycyjną – nie ma tu jednej uniwersalnej odpowiedzi.
Czy agrofotowoltaika opłaca się bardziej niż klasyczna instalacja naziemna?
To zależy od konkretnego przypadku. Agrofotowoltaika ma wyższy koszt konstrukcji, ale potencjalnie pozwala łączyć dochód z energii i z produkcji rolnej na tej samej działce. Klasyczna instalacja naziemna jest tańsza i prostsza we wdrożeniu, ale zwykle wyłącza grunt z pełnej produkcji rolnej. Wybór warto oprzeć na indywidualnej analizie ekonomicznej konkretnego gospodarstwa.
Jeśli zastanawiasz się, jakie rozwiązanie fotowoltaiczne najlepiej sprawdzi się w Twoim gospodarstwie, skontaktuj się z nami – doradzimy, uwzględniając specyfikę Twoich upraw i dostępnej powierzchni. Sprawdź też naszą stronę fotowoltaika dla rolnictwa oraz artykuł o fotowoltaice na gruncie kontra na dachu.